Święta, schody-dystrofia mięśniowa: Moje doświadczenia z (nie)dostępnym jarmarkiem

Warszawskie Stare Miasto da się odwiedzić na wózku, ale nie jest to miejsce całkowicie wygodne. Są kocie łby, nierówności, schody i fragmenty, które potrafią sprawdzić cierpliwość osoby na wózku oraz kręgosłup osoby towarzyszącej. Iluminacje robią wrażenie, Nowy Świat jako deptak wygląda świetnie, ale trzeba pamiętać, że świąteczny klimat nie usuwa z drogi barier architektonicznych.

W moim przypadku jarmark okazał się dostępny tylko częściowo. Do samego klimatu, światełek i spaceru dało się dotrzeć, ale wejście w stronę straganów na Międzymurzu zatrzymały schody. Trzy schody brzmią niewinnie tylko dla kogoś, kto może je po prostu przejść. Dla osoby na wózku trzy schody mogą znaczyć dokładnie tyle samo co ściana z napisem: dalej nie jedziesz.

Tak. Jeden schodek czasem da się jeszcze jakoś ogarnąć, zwłaszcza z pomocą. Dwa to już zabawa z ryzykiem. Trzy schody potrafią całkowicie zamknąć dostęp. Przy dystrofii mięśniowej i wózku nie chodzi o ambicję, tylko o bezpieczeństwo. To nie jest konkurs pod tytułem: kto efektowniej spadnie na bruk przy zapachu gofrów.

Nie. Podjazd sam w sobie nie oznacza jeszcze dostępności. Może być za stromy, źle ustawiony, śliski, niewygodny albo tak zaprojektowany, że bardziej przypomina próbę kwalifikacyjną do sportów ekstremalnych niż pomoc dla osoby na wózku. Dobry podjazd powinien być bezpieczny i użyteczny. Zły podjazd jest tylko schodami z dodatkową porcją ironii.

Bo na stromym albo źle zaprojektowanym podjeździe wózek może zachować się jak pojazd, który nagle przypomniał sobie drugą zasadę Newtona. Niby jedzie, ale pytanie brzmi: kto nad nim panuje i jak zakończy się hamowanie. Dla osoby z dystrofią mięśniową, która ma ograniczoną siłę i kontrolę ciała, takie rozwiązanie nie jest pomocą. To jest zaproszenie do gleby.

Mogą. U mnie najlepszym przykładem była choinka ustawiona na podjeździe. Tak, na podjeździe. Czyli w miejscu, które miało pomagać osobom z wózkiem, wózkiem dziecięcym albo problemami z poruszaniem się. Ktoś uznał, że dostępność to idealna podstawa pod dekorację. Świątecznie? Tak. Sensownie? No nie bardzo.

Bo na miejscu może się okazać, że oficjalnie coś jest dostępne, ale praktycznie już niekoniecznie. Warto sprawdzić trasę, wejścia, schody, podjazdy, toalety, parking i pogodę. Szczególnie zimą. Deszcz, śnieg, mokry wózek i kocie łby to nie jest romantyczna świąteczna komedia. To raczej terenowy test cierpliwości z lampkami w tle.

Tak. Osoba towarzysząca robi znacznie więcej, niż widać na pierwszy rzut oka. Pchanie wózka po nierównościach, szukanie przejazdu, ocenianie schodów, pilnowanie bezpieczeństwa, manewrowanie między ludźmi i jeszcze próba cieszenia się wyjściem. To nie jest tylko spacer. Czasem to logistyczna wyprawa z elementami siłowni, tylko bez karnetu i bez muzyki z głośników.

To trudna sytuacja, bo nikt nie chce być tym, który psuje wszystkim wyjście. U mnie Asia z Szymonem poszli na jarmark, a ja zostałem pod pomnikiem i czekałem. Nie pierwszy raz. Da się to przeżyć, ale nie udawajmy, że to jest normalna dostępność. To raczej kompromis wymuszony przez schody, z którym człowiek radzi sobie, bo nie ma lepszej opcji.

Czasem tak, i bywa to zaskakujące. U mnie obce osoby zapytały, czy potrzebuję pomocy, drobnych albo jedzenia. Było to trochę niezręczne, ale też ciepłe. Pokazało, że ludzie dobrej woli naprawdę istnieją. Tylko szkoda, że czasem cała dostępność opiera się bardziej na życzliwości przypadkowych osób niż na dobrze zaprojektowanej przestrzeni.

Oczywiście. Jarmark świąteczny nie powinien być atrakcją tylko dla ludzi, którzy chodzą bez problemu. Osoby na wózkach, seniorzy, osoby z kontuzjami i rodzice z wózkami dziecięcymi też chcą zobaczyć iluminacje, zjeść coś ciepłego i poczuć klimat świąt. Dostępność nie psuje magii. Dostępność sprawia, że ta magia nie kończy się na trzech schodach.

Tak. Poręcz to nie fanaberia. Dla osób chodzących, ale z problemami, seniorów, osób po kontuzjach albo ludzi z ograniczoną równowagą poręcz może być różnicą między wejściem a rezygnacją. Wszyscy będziemy kiedyś starsi, tylko niektórzy zachowują się tak, jakby zamierzali przejść przez życie w trybie wiecznego dwudziestolatka na nowych kolanach.

W moim przypadku bardzo pomaga. Podczas zimowego wyjścia na świeżym powietrzu koc grzewczy z powerbankiem zrobił robotę. Temperaturę podkręciłem mocno, bo lubię ciepło i nie zamierzam za to przepraszać. Po prawie trzech godzinach w ujemnej temperaturze nie czułem się jak bryła lodu. To był jeden z największych plusów całego wyjścia.

Bo kiedy siedzisz na wózku, nie rozgrzewasz się marszem. Zimno szybciej wchodzi w ciało, a mokry wózek, deszcz, wiatr i długi czas bez ruchu potrafią skutecznie zepsuć nawet najładniejsze iluminacje. Dlatego zimą trzeba pomyśleć o ciepłym ubraniu, kocu, powerbanku, rękawiczkach, czasie wyjścia i możliwości szybkiego powrotu do auta albo domu.

Tak, ale bez złudzeń. Iluminacje, spacer z bliskimi i świąteczny klimat mogą być naprawdę świetnym doświadczeniem. Trzeba tylko wiedzieć, że po drodze mogą pojawić się schody, fatalny podjazd, zastawione przejście albo inne atrakcje z kategorii: ktoś projektował, nikt nie sprawdził. Warto iść, ale warto też mieć plan B.

Najlepiej wcześniej sprawdzić trasę, parking, dostępne wejścia, pogodę i czas wyjścia. Warto zabrać coś ciepłego, naładowany powerbank, rękawiczki, wodę i mieć świadomość, że tłum może utrudniać manewrowanie wózkiem. Dobrze też ustalić z rodziną, co robicie, jeśli okaże się, że jakaś część jarmarku jest niedostępna. Bo improwizacja jest fajna w jazzie, ale nie zawsze na kocich łbach przy schodach.

Pokazało mi, że dostępność bardzo często przegrywa z trzema rzeczami: złym projektem, brakiem wyobraźni i przekonaniem, że jak gdzieś stoi podjazd, to temat jest załatwiony. Nie jest. Podjazd musi działać. Wejście musi być przejezdne. Dekoracja nie może blokować trasy. I naprawdę nie trzeba filozofii na 400 stron, żeby to zrozumieć.

Najprostszy wniosek jest taki: świąteczny klimat jest świetny, ale dostępność nie może być dekoracją. Jeśli jarmark ma być dla wszystkich, to osoba na wózku nie powinna kończyć wieczoru pod pomnikiem, podczas gdy reszta rodziny idzie po gofry i piernikową czekoladę. Trzy schody, zły podjazd i choinka na trasie potrafią skutecznie zgasić więcej niż jedną lampkę.